Bazı çocuklar vardır; sorun çıkarmazlar, itiraz etmezler, yüksek sesle konuşmazlar. “Hayır” demek yerine çoğunlukla “tamam” derler. Ebeveynler ve öğretmenler tarafından genellikle:
- “çok uslu,”
- “olgun,”
- “uyumlu,”
- “sorunsuz”
olarak tanımlanırlar.
İlk bakışta bu özellikler olumlu görünür. Ancak psikoloji açısından bakıldığında sürekli uyum gösteren çocukların bir kısmı, duygularını bastırmayı öğrenmiş olabilir. Çünkü her “tamam” gerçekten içten gelen bir uyum anlamına gelmez.
Uyumlu Çocuk ile Kendini Bastıran Çocuk Aynı Şey Değildir
Sağlıklı uyum, çocuğun hem ilişkilerini sürdürebilmesi hem de kendi duygu ve ihtiyaçlarını ifade edebilmesidir. Ancak bazı çocuklar:
- çatışmadan kaçınmak,
- eleştirilmemek,
- sevilmeyi kaybetmemek,
- sorun çıkarmış görünmemek
için sürekli uyum göstermeyi öğrenebilir.
Bu durumda çocuk dışarıdan “çok kolay” görünse de iç dünyasında:
- kaygı,
- suçluluk,
- bastırılmış öfke,
- yoğun onay ihtiyacı
taşıyor olabilir.
Çocuklar Neden Sürekli “Tamam” Demeyi Öğrenir?
1. Sevilmek İçin Uyum Gerekli Gibi Hissedebilirler
Bazı çocuklar, ancak “iyi davranırlarsa” sevileceklerini düşünebilir. Özellikle:
- sık eleştirilen,
- yüksek beklentiyle büyüyen,
- duyguları küçümsenen
çocuklarda bu durum daha sık görülebilir.
Zamanla çocuk kendi ihtiyaçlarını geri plana atmayı öğrenebilir.
2. Çatışma Güvensiz Hissettirebilir
Ev içinde yoğun öfke, sert tepkiler veya cezalandırıcı iletişim varsa çocuk itiraz etmenin riskli olduğunu hissedebilir. Bu nedenle: “Karşı çıkarsam sorun olur” düşüncesi gelişebilir.
3. “Sorun Çıkarmayan Çocuk” Rolünü Benimseyebilirler
Bazı ailelerde çocuklardan biri sessizce uyum sağlayan role yerleşir. Özellikle kardeş çatışmalarının yoğun olduğu ailelerde bu çocuk “kolay çocuk” olarak görülür. Ancak görünmeyen ihtiyaçlar çoğu zaman en sessiz kalan çocuklarda birikir.
Sürekli Uyum Göstermek Uzun Vadede Ne Yapabilir?
Araştırmalar, duygularını sürekli bastıran bireylerde ilerleyen yıllarda:
- düşük özsaygı,
- sınır koymakta zorlanma,
- yoğun onay ihtiyacı,
- tükenmişlik,
- pasif öfke,
- kaygı sorunları
görülebileceğini göstermektedir.
Çünkü kişi zamanla şu soruya yabancılaşabilir: “Ben gerçekten ne istiyorum?”
Sağlıklı Bir Çocuk Bazen “Hayır” Diyebilir
Psikolojik gelişim açısından çocukların:
- fikir belirtmesi,
- itiraz edebilmesi,
- sınır koyabilmesi,
- hoşlanmadığını söyleyebilmesi
önemlidir.
Elbette her karşı çıkış saygısızlık değildir. Bazen bir çocuğun: “Bunu yapmak istemiyorum”
diyebilmesi, psikolojik olarak daha güvenli hissettiğinin işareti olabilir.
Aileler Ne Yapabilir?
1. Sadece “Uslu” Davranışı Övmeyin
Çocuk yalnızca sessiz olduğunda takdir görmek yerine duygu ifade ettiğinde de kabul gördüğünü hissetmelidir.
2. Duygularını Açıkça Konuşmasına Alan Açın
“Üzülme,” “abartıyorsun” gibi cümleler yerine: “Buna kızmış olabilirsin” demek duygusal güven oluşturabilir.
3. Küçük Seçim Hakları Tanıyın
Kendi fikirlerinin önemsendiğini hisseden çocuklar zamanla daha sağlıklı özsaygı geliştirebilir.
4. Her Uyumun Sağlıklı Olduğunu Varsaymayın
Sessizlik her zaman huzur anlamına gelmez. Bazen çocuklar anlaşılmaktan umudu kestikleri için konuşmamayı seçebilir.
Sonuç: “Sorunsuz Çocuk” Her Zaman En İyi Durum Değildir
Toplum çoğu zaman sessiz ve uyumlu çocukları ödüllendirir. Ancak psikolojik sağlık yalnızca kurallara uymakla değil, kişinin kendi duygularını güvenle ifade edebilmesiyle gelişir. Çocukların yalnızca “iyi çocuk” olmaya değil; görülmeye, duyulmaya ve kendileri gibi olabilmeye ihtiyaçları vardır. Çünkü bazen en çok desteğe ihtiyaç duyan çocuk, en az sorun çıkaran çocuk olabilir.
Kendinizi keşfetme yolculuğunuzda yalnız değilsiniz. Klinik Psikolog Onur Elkin eşliğinde online terapi veya Arnavutköy Tıp Merkezi‘nde yüz yüze seans planlamak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Kaynaklar
- American Psychological Association – Emotional Development in Children
- Child Mind Institute – Why Some Children Hide Their Feelings
- Journal of Child and Family Studies – Emotion Suppression and Child Adjustment
- Greater Good Magazine – The Cost of Always Being “Good”
- Developmental Psychology – Parenting, Emotional Expression, and Child Adjustment
